Na Stella Aron, JamhuriMedia, Dar es Salaam
Uwekezaji katika teknolojia, mifumo ya ukusanyaji na uchambuzi wa takwimu, utaalamu wa watabiri na ushirikiano wa kimataifa ni miongoni mwa mambo yanayochangia kuimarika kwa usahihi wa utabiri wa hali ya hewa nchini.
Huduma za utabiri zimekuwa muhimu katika kilimo, uvuvi, usafiri na udhibiti wa majanga, kwa kuwa taarifa hizo husaidia wananchi na taasisi kufanya maamuzi kwa wakati.
Takwimu za Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA) zinaonesha kuwa utabiri wa mvua za Oktoba hadi Desemba 2023 ulikuwa na usahihi wa asilimia 91.9, huku wa Novemba 2023 hadi Aprili 2024 ukiwa na asilimia 84.2. Aidha, TMA iliripoti usahihi wa asilimia 94.1 katika utabiri wa msimu wa Vuli wa mwaka 2025/2026.
Hata hivyo, kiwango cha usahihi hutegemea aina ya utabiri, kipindi kinachotabiriwa na namna matokeo yanavyopimwa. Usahihi wa utabiri wa msimu hauimaanishi kila utabiri wa kila siku au eneo unafikia kiwango hicho.
UWEKEZAJI KATIKA TEKNOLOJIA
Serikali imewezesha ununuzi na ufungaji wa vifaa 10 vya hali ya hewa kwa ajili ya usafiri wa anga (AVIMET), vituo 50 vya hali ya hewa vinavyojiendesha (AWS), vipima mvua 60 vya kisasa na vituo 15 vya hali ya hewa-kilimo.
Vifaa hivyo husaidia kukusanya taarifa za mvua, joto, unyevunyevu, upepo na mabadiliko mengine ya anga kwa wakati. Aidha, rada za hali ya hewa zilizowekwa Dar es Salaam, Mwanza, Kigoma na Mbeya zimeongeza uwezo wa kufuatilia mvua na dhoruba.
TMA pia imewekewa kompyuta yenye uwezo mkubwa wa kuchakata taarifa (HPC) pamoja na mfumo wa kisasa wa utabiri. Kwa mujibu wa Mkurugenzi Mkuu wa TMA, Dk. Ladislaus Chang’a, uwekezaji huo umeimarisha uchakataji na uchambuzi wa data na kuboresha uandaaji wa utabiri kwa watumiaji wa sekta mbalimbali.
KUIMARIKA KWA VITUO VYA UANGAZI
Utabiri sahihi hutegemea upatikanaji wa taarifa sahihi kutoka maeneo mbalimbali. TMA imeendelea kuimarisha mifumo ya uangazi kupitia ushirikiano na Shirika la Maendeleo la Umoja wa Mataifa (UNDP) na Taasisi ya Hali ya Hewa ya Denmark (DMI), kupitia mpango wa Systematic Observations Financing Facility (SOFF).
Mpango huo unalenga kuimarisha vituo vya uangazi, mafunzo ya wataalamu na mifumo ya kubadilishana taarifa, huku Tanzania ikilenga kuzingatia viwango vya Mtandao wa Kimataifa wa Uangazi wa Hali ya Hewa (GBON) ifikapo mwisho wa mwaka 2026.
UTAALAMU NA USHIRIKIANO WA KIMATAIFA
Teknolojia pekee haitoshi bila wataalamu wenye uwezo wa kutafsiri taarifa na matokeo ya modeli za utabiri. TMA imeendelea kuwaongezea watumishi wake ujuzi kupitia mafunzo ya kitaalamu ndani na nje ya nchi.
Aidha, ushirikiano na Shirika la Hali ya Hewa Duniani (WMO), taasisi za kikanda na mamlaka za hali ya hewa za nchi nyingine husaidia Tanzania kupata taarifa za kimataifa zinazohitajika katika kutengeneza utabiri.
TAARIFA KUWAFIKIA WANANCHI
Kuongezeka kwa matumizi ya huduma za TMA hakutegemei usahihi pekee, bali pia namna taarifa zinavyowafikia wananchi. TMA hutumia tovuti, mitandao ya kijamii, mikutano ya wadau na njia nyingine za mawasiliano kusambaza taarifa na kupokea mrejesho.
Taarifa zinazoeleweka na kufika kwa wakati huwasaidia wakulima kupanga shughuli za kilimo, wavuvi kufanya maamuzi kuhusu usalama wa safari na sekta ya usafiri kuchukua tahadhari dhidi ya hali mbaya ya hewa.
Mrejesho kutoka kwa wakulima, wavuvi na wadau wengine pia husaidia TMA kuboresha namna taarifa zinavyowasilishwa. Hata hivyo, mrejesho wa watumiaji ni tofauti na kipimo rasmi cha kisayansi cha usahihi wa utabiri.
Hivyo, juhudi zinahitajika kuendelea katika uwekezaji wa teknolojia, uimarishaji wa vituo, uhakiki wa utabiri na kuhakikisha tahadhari zinawafikia wananchi kwa wakati.
Kwa ujumla, mafanikio ya TMA hayapimwi kwa asilimia ya usahihi pekee, bali pia kwa namna taarifa za hali ya hewa zinavyosaidia kuokoa maisha, kulinda mali na kuwawezesha wananchi kufanya maamuzi yenye tija.
