▪️Programu ya Madini kwa Kesho Njema yawa kivutio kipya katika Maonesho ya Tisa ya Kitaifa ya Teknolojia ya Madini Geita
▪️Kutoka Uchimbaji hadi Uongezaji Thamani
▪️Teknolojia na Mitaji Kuimarisha Wachimbaji Wadogo
📍Bombambili, Geita
Banda la Wizara ya Madini katika Maonesho ya Tisa ya Kitaifa ya Teknolojia ya Madini yanayoendelea mkoani Geita limegeuka kuwa moja ya vituo vinavyovutia zaidi wageni, huku Programu ya Mining for a Brighter Tomorrow – MBT (Madini kwa Kesho Njema) ikiwa miongoni mwa mambo yanayowafanya wananchi, vijana, wanawake na wachimbaji wadogo kusimama, kuuliza maswali na kutaka kufahamu zaidi kuhusu fursa zinazokuja kupitia programu hiyo.
Mvuto huo unakuja wakati Wizara ya Madini ikiendelea kuufikisha kwa wananchi ujumbe wa MBT, programu ya mageuzi ya 2025-2030 inayolenga kuongeza ushiriki wa vijana, wanawake na watu wenye mahitaji maalum katika mnyororo wa thamani wa madini, huku ikiweka mkazo katika kuongeza tija na manufaa ya kiuchumi yatokanayo na sekta hiyo.
Kwa nini MBT sasa? Jibu lake linaonekana kwenye ukubwa wa sekta yenyewe. Takwimu za Sensa ya Watu na Makazi ya mwaka 2022 zinaonyesha kuwa Watanzania 6,030,575 wanajihusisha na shughuli mbalimbali zinazohusiana na uchimbaji mdogo wa madini. Kati yao, zaidi ya milioni 4, sawa na asilimia 67.77, wana umri wa miaka 18 hadi 45. Wanawake wanafikia asilimia 51.3, huku watu wenye ulemavu wakiwa 230,381, sawa na asilimia 3.82 ya wanaoshiriki katika mnyororo huo.
Takwimu hizo zinaifanya MBT kuwa zaidi ya programu ya kawaida ya uwezeshaji. Ni mkakati unaolenga kundi kubwa tayari lililopo ndani ya sekta ya madini, lakini ambalo bado linakabiliwa na changamoto za upatikanaji wa taarifa za kijiolojia, mitaji, teknolojia, ujuzi wa kitaalamu, masoko na mazingira salama ya kufanya kazi.
Kwa wanawake, msingi wa ushiriki tayari unaonekana. Utafiti uliofanywa mwaka 2024 na STAMICO kwa kushirikiana na TAWOMA kwa wanawake 992 katika Shinyanga, Geita, Mara na Simiyu ulibaini kuwa zaidi ya asilimia 80 walikuwa wakishiriki kikamilifu katika shughuli mbalimbali za mnyororo wa thamani wa madini. MBT inalenga kujenga juu ya ushiriki huo na kuufanya uwe na tija na manufaa zaidi.
Kutoka kwenye leseni hadi umiliki wa fursa
Moja ya maeneo yanayofanya MBT kuwa na mvuto kwa wachimbaji na wanaotaka kuingia katika sekta hiyo ni mkazo wake katika uwezeshaji na upatikanaji wa leseni.
Programu imepanga kutenga maeneo maalum kwa vijana, wanawake na watu wenye mahitaji maalum, kufanya utafiti wa kijiolojia katika maeneo hayo, kuwezesha upatikanaji wa leseni na kusaidia uundaji na usajili wa vikundi vya wachimbaji.
Hii inaendana na historia ya ukuaji wa uchimbaji mdogo nchini. Kuanzia mwaka 1998 hadi Aprili 2024, jumla ya leseni 46,708 za uchimbaji mdogo zilitolewa, jambo linaloonyesha ukubwa wa sekta hii na nafasi iliyopo ya kuendelea kuirasimisha na kuongeza tija yake.
MBT haitaki watu wachimbe tu, inataka wanufaike zaidi
Katika hatua nyingine, programu inaangalia zaidi ya shughuli ya kuchimba madini. MBT imeweka mkazo katika mafunzo, teknolojia, uongezaji thamani, biashara ya madini na local content, ili vijana, wanawake na watu wenye mahitaji maalum waweze kushiriki katika sehemu nyingi zaidi za mnyororo wa thamani.
Programu pia inapanga kuanzisha vituo vya kukuza uwezo na ujuzi (incubation centres), kutoa mafunzo katika utafutaji, uchimbaji, uongezaji thamani na biashara ya madini, pamoja na programu za ulezi wa kitaaluma na ushauri elekezi.
Kwa wachimbaji wadogo, kuna pia mkakati wa kuwawezesha kupata vifaa na mitambo ya kisasa kwa gharama nafuu, ikiwemo kuanzisha vituo vya kukopesha au kukodisha vifaa na mitambo vinavyosimamiwa na Serikali. Programu inapendekeza pia kuanzishwa kwa Mineral Sector Enhancement Fund (MSEF) kwa ajili ya kuwezesha upatikanaji wa mitaji na mikopo nafuu.
Hivyo, kile kinachoonekana sasa katika banda la Wizara ya Madini Geita si tu ongezeko la wananchi wanaotaka kuona mabango au teknolojia zinazowasilishwa. Ni hamu ya wananchi kufahamu wanachoweza kufanya, wanachoweza kupata na namna wanavyoweza kushiriki katika sekta ambayo tayari ina mamilioni ya Watanzania ndani yake.
MBT inalenga kujenga sekta ambayo kijana haishii kuwa mfanyakazi tu, mwanamke haishii kuwa mshiriki wa shughuli za madini bila umiliki, na mtu mwenye mahitaji maalum haachwi nje ya mnyororo wa thamani. Badala yake, programu inalenga kuwawezesha kushiriki katika utafutaji, uchimbaji, uchenjuaji, uongezaji thamani, utoaji huduma na biashara ya madini.
Kutoka Geita, ujumbe wa MBT unabadilika kutoka kuwa waraka wa programu na kuwa mazungumzo ya moja kwa moja na wananchi, huku banda la Wizara ya Madini likiwa moja ya maeneo yanayokusanya shauku hiyo. Madini kwa Kesho Njema si kauli tu, bali ni mpango wa kufungua milango zaidi ya fursa katika Sekta ya Madini nchini Tanzania.
